www.muslimuz

www.muslimuz

Шу йил 19 май куни Юртимизда “Шарқ алломаларининг ислом цивилизациясига қўшган ҳиссаси” мавзусида халқаро онлайн илмий-амалий анжуман бўлиб ўтади.

Юртимиз ва хориждаги нуфузли ташкилотлар билан ҳамкорликда ташкил этилган халқаро онлайн анжуманда Ўзбекистондан Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги, Дин ишлари бўйича қўмита, Ўзбекистон мусулмонлари идораси ҳамда Миср Араб Республикаси, Буюк Британия, Малайзия, Покистон, Қозоғистон, Франция, Туркия каби давлатлардан маҳаллий ва хорижлик таниқли олимлар, жаҳоннинг етакчи илмий-тадқиқот муассасалари, соҳага оид илмий изланишлар олиб бораётган тадқиқотчилар, мутахассислар иштирок этади.

Анжуманни ўтказишдан асосий мақсад бой илмий-тарихий меросимизни ўрганиш ва тарғиб қилиш саналади.

Халқаро онлайн анжуманда иштирокчилар Шарқ алломалари меросида ислом илмлари, Мовароуннаҳрда табиий ва аниқ фанлар ривожи, мусулмон олимларининг жаҳон илм-фани тараққиётига таъсири, Шарқ алломалари илмий меросида бағрикенглик масаласининг ёритилиши юзасидан амалга оширилаётган замонавий тадқиқотлар каби муҳим илмий масалалар кенг муҳокама қилинди.

Шу билан бирга, онлайн анжуманда олимлар Ислом цивилизациясининг жаҳон цивилизациясида тутган аҳамияти, бунда Шарқ алломаларининг ўрнига оид ўз фикр-мулоҳазаларини ҳам баён қилади. Бундан ташқари, Ислом цивилизацияси ва Шарқ алломаларининг ҳаёти ва илмий меросини халқаро жамоатчиликка етказиш масалалари ҳам кўриб чиқилади.

Анжуманда қатнашган халқаро экспертлар, мутахассис ва олимларнинг маърузалари ҳамда бошқа илмий натижалар алоҳида тўплам шаклида нашр этилади.

Бу каби тадбирлар Шарқ алломаларининг жаҳон илм-фани ва ислом цивилизациясига қўшган ҳиссасини кенг жамоатчиликка етказишда муҳим восита бўлиб хизмат қилади, иншоаллоҳ.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

أمْسَينَا وَأَمْسَى الْمُلْكُ للهِ رَبِّ العَالَمِينَ. اللهُمَّ أَسْأَلُكَ خَيْرَ هَذِهِ اللَّيلَةِ، فَتْحَهَا وَنَصْرَهَا وَنُورَهَا وَبَرَكَتَهَا وَهُدَاهَا وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا فِيهَا، وَشَرِّ مَا بَعْدَهَا

«Амсайнаа ва амсал мулку лиллаҳи роббил ъаламийн. Аллоҳумма ас`алука хойра ҳазиҳил лайлати фатҳаҳаа ва насроҳаа ва нуроҳаа ва барокатаҳаа ва ҳудаҳаа ва аъузу бика мин шарри ма фийҳаа ва шарри маа баъдаҳаа»

Маъноси: “Биз ҳам, мулк ҳам оламлар парвардигори Аллоҳники бўлган ҳолда кеч киргиздик. Эй Раббим, бу кечанинг яхшисини, фатҳ бўлишини, ғалабасини, нурини, баракасини, ҳидоятини сўрайман. Ва Сендан бу кечанинг ва бу кечадан кейингисининг ёмонлигидан паноҳ тилайман”

#дуо
@muslimuzportal | @mp3muslim | @diniysavollar

Оила – муқаддас тушунча. Ҳар бир одам ўзини оиласиз тасаввур қила олмайди. Оила жамиятнинг бир бўлаги.

Барча нарса жуфт-жуфт бўлиб яратилган экан, шундай яшаш табиат қонунидир. Лекин оила бўлиб яшаш табиат тақозасидир. Ер юзида биринчи оилани Одам Ато билан Момо Ҳаво тузишган. Улар узоқ айрилиқдан кейин бир-бирини жуда соғиниб қолишгач, дийдор кўришганлар. Муҳаббат тарихи ҳам биринчи отамиз ва биринчи онамиздан бошланади десак, янглишмаймиз. Муҳаббат жуда қадимги тушунча, лекин уни ҳар бир юрак янгилайди, деганида шоир ҳақдир.

Маълумки, оила жамиятнинг биринчи ва бирламчи заррасидир. Жамият ана шу кичик зарралардан ташкил топади. Лекин у шунчаки зарра эмас, тирик вужудлар иттифоқидир. Ҳар бир тирик вужуднинг ўзи алоҳида бир олам. Ер юзида агар 7 миллиарддан ортиқ одам яшаса, уларнинг ҳар бири ўзига хос феъл-атворга эга, бир одам иккинчи одамдан нимаси биландир фарқланади, бу ёруғ жаҳонда бир-бирини айнан такрорлайдиган кишилар йўқ. Одамларки бетакрор бўлса, оилаларнинг бир-бирига ўхшамаслиги ўз-ўзидан аёндир. Эр ва хотин – икки тирик вужуднинг, икки одамнинг ўзаро иттифоқидан пайдо бўлган учинчи бир олам- бу оиладир. Иттифоқ иборасида аҳиллик, тотувлик деган маънолар ҳам бор, албатта. Агар оила ҳақиқатан тинч-тотув, аҳил бўлса, олам гулистон. Акс ҳолда турмуш дўзахга айланади, оила эса зиндоннинг ўзи бўлади, эр-хотин эса бир-бирига рақиб ва рақиба бўлиб қоладилар, бунинг жабрини эса улардан кўра фарзандлари, яқин қариндошлари тортадилар. Жамиятга моддий ва маънавий зиён этади.

Дарҳақиқат, оила фақат эр ва хотиннинг ўзидан иборат эмас. Оила эр- хотин, уларнинг бола-чақалари, энг яқин туғишганларидан иборат кишилар гуруҳи, бошқача айтганда хонадондир. Оила одамларнинг табиий, иқтисодий, ҳуқуқий, маънавий муносабатларларига асосланган ижтимоий бирлигидир. Табиий муносабат дейилганда, эр-хотинлик муносабатлари, фарзанд кўриш; иқтисодий муносабатлар дейилганда, мулкий муносабатлар: уй-рўзғор, ҳовли-жой – бошпана – кичик ватан; хуқуқий муносабат дейилганда, никоҳни давлат йўли билан қайд этиш назарда тутилмоқда. Оила расмий тус олган тақдирдагина, эр хотини олдида, хотин эри олдида,уларнинг икковлари фарзандлари олдида, фарзандлари ота-оналари олдида масъулияти ва бурчлари, ҳақлари бўлади. Маънавий муносабат дейилганда эр-хотин, ота-она ва фарзандлари ўртасидаги меҳр-муҳаббат, меҳр- оқибат, одоб-ахлоқ, таълим- тарбия каби инсоний туйғулар ва талаблар кўзда тутилмоқда.

Оила аъзолари бир-бирлари билан умумий турмуш, ўзаро иқтисодий-мулкий, ҳуқуқий,ахлоқий, руҳий алоқалар билан боғланади. Оиланинг биринчи вазифаси ўз насл-насабини давом эттиришдан, солиҳ ва солиҳа фарзандларни тарбиялашдан, оила аъзоларининг тирикчилигини, бўш вақтни кўнгилли ўтказишни таъминлашдан иборат.

Оилавий муносабатлар нисбатан мустақил ҳодиса бўлиб, оиланинг ички ишларларига ҳеч ким ҳуда-беҳуда аралашишга ҳақли эмас. Шу сабабли оила муқаддас ва дахлсиз ҳисобланади. Оила ўзига хос кичик бир мухтор давлатдир. Лекин оила осмондан тушмайди, оила жамиятдан ташқарида бўлмайди, унинг таркибида бўлади. Оилавий муносабатлар жамиятдаги мавжуд ижтимоий, иқтисодий, мафкуравий ва маънавий муносабатлар билан белгиланади ва улар таъсирида ўзгариб боради. Оилавий муносабатлар жонли ва ўзгарувчан жараёндир. Шунга кўра ҳар бир жамият ўзига мос ва хос оила турини танлайди ва шакллантиради. Масалан, XII асрдаги ўзбек оиласи билан бугунги ўзбек оиласи ўртасида фарқлар бор.

Ўзбек оиласининг жаҳондаги бошқа оилаларга ўхшаш томонлари кўп. Шу билан бирга унинг ўзига хос жиҳатлари ҳам йўқ эмас. Халқимизда, никоҳ энг, аввало, Арши аълода ўқилур, кейин эса ерда, деган нақл беҳудага айтилмаган. Ота-боболаримизнинг азалий тушунчалари бўйича, никоҳ – илоҳий аҳд, оила муқаддасдир.

Ҳазрат Румий: “Сен оилангда бахтли бўлсанг, кўчада ҳам бахтлисан”, деб бежиз айтмаганлар. Бахтли оила – бахтли ҳаёт асоси ҳисобланади. Бундай оилаларни асраб-авайлаш энг асосий вазифаларимиздан. Бахтли оиламиз қадрига етиш ҳар биримизнинг бурчимиз. Оила бахтли бўлишида эса диний тарбия ва илмнинг аҳамияти жуда каттадир.

Фахриддин ЕРНАЗАРОВ,
Тошкент Ислом институти
“Тиллар” кафедраси катта ўқитувчиси.

Хабар берганимиздек, шу кунларда юртимизда ўтказилаётган “Декларациялар мулоқоти” халқаро форумида қатнашиш учун кўплаб хориж мамлакатларидан мартабали меҳмонлар ташриф буюришган.

Нуфузли форум доирасида хорижлик меҳмонлар пойтахтимизнинг диққатга сазовор жойларини айланишмоқда.

Бугун, 17 май куннинг биринчи ярмида Нигерия Аргуну штати амири Элҳаж Самоил Муҳаммад Мера жаноблари Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази қурилиш жараёнларини кўздан кечириш учун ташриф буюрди.

Меҳмонга Марказ директори Шоазим Миноваров ва Диний идора раиси ўринбосари Ҳомиджон домла Ишматбековлар ҳамроҳлик қилишди.

Меҳмон муҳташам бинонинг ташқи ва ички безаклари, уларга Қуръон оятлари ва ҳадислар билан ёзилган равоқ, эшиклар ва дарвозалар, музей қисмидаги намуна ҳудуд билан танишиб, қуйидаги фикрларни чуқур ҳаяжон ила билдирди:

– Ушбу салобатли бинога Ислом дини нима эканини билмаётганларни, албатта, олиб келиш керак. Мен Ўзбекистон Раҳбарининг Ислом цивилизацияси марказини барпо этиш ҳақидаги фикрини қўллаб-қувватлайман. Марказ ишга тушгач, у бутун дунё мусулмонлари учун маърифий зиёратгоҳга айланади. Марказ очилиш жараёнига, албатта, Нигерия султони билан келамиз, иншоаллоҳ. Олам ривожига шунча ҳисса қўшган аждодлар билан ҳар қанча фахрлансангиз арзийди”, деди нигериялик меҳмон.

Бугун куннинг иккинчи ярмида Марказга Гана Республикаси собиқ бош имоми, элчи Умар Санда Аҳмад ҳам ташриф буюрди. У кишига Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори ўринбосари Фирдавс ... ҳамда Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси ўринбосари Иброҳимжон домла Иномов ҳамрохлик қилишди.

Меҳмоннинг айтишича, муқаддам Ўзбекистон ҳақида деярли ҳеч нарса билмаган. Икки кун давомида Ўзбекистон тарихи, маданияти, салоҳияти, айниқса, охирги йиллардаги ўзгаришлар тўғрисида чуқур маълумотга эга бўлгани ва бундан жуда ҳайратдалигини яширмади.

Ташриф давомида Элчи Умар Сандага Марказ фаолияти, улуғ аждодларимиз қолдирган бой илмий мерос ҳақида батафсил маълумот берилди. Меҳмон катта орзу ва ҳавас билан шундай бой илмий салоҳиятли Марказ билан ҳамкорлик қилишдан боши осмонга этишини айтиб, қабул ва эҳтиром учун ташаккур билдирди.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати

16-20 май кунлари Тошкент, Самарқанд ва Бухоро шаҳарларида «Декларациялар мулоқоти» халқаро форуми ўтказилади, деб хабар бермоқда «Дунё» АА.

Ушбу форум Ўзбекистон Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти (СМТИ) томонидан Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмита, Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университети, Халқаро ислом академияси, Давлат бошқаруви академияси, Самарқанд ва Бухоро вилоятлари ҳокимликлари кўмаги ҳамда Глобал ҳамкорлик институти (АҚШ) билан ҳамкорликда ташкил этилмоқда.

«Дунё» ахборот агентлиги мухбири бўлажак форумнинг аҳамияти ҳақида батафсил маълумот олиш учун СМТИ директори ўринбосари Шафоат Нуруллаевага мурожаат қилди.

– Шафоат Файзуллаевна, илтимос, форумни ўтказиш ғояси қандай пайдо бўлгани тўғрисида сўзлаб берсангиз?

– «Декларациялар мулоқоти» халқаро форуми Ўзбекистон Президенти Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан БМТ Бош Ассамблеясининг 2018 йил қабул қилинган “Маърифат ва диний бағрикенглик” Махсус резолюциясида мустаҳкамланган тамойил ва қоидаларни ҳаётга татбиқ этиш бўйича мамлакатимиз олиб бораётган тизимли ва изчил саъй-ҳаракатларнинг бир қисмидир.

2018 йилда СМТИ ва Америка Глобал ҳамкорлик институти ўртасида ўзаро англашув меморандумининг имзоланиши ушбу йўналишдаги амалий қадамлардан бири бўлди.

Америкалик шериклар бутун дунё ҳамжамияти учун муҳим бўлган динлараро муносабатларни мустаҳкамлаш ва турли динларга эътиқод қилувчилар ўртасида ўзаро англашув муҳитини яратиш масаласини муҳокама қилиш учун таниқли сиёсатчилар, экспертлар ва диний соҳа вакилларини жалб қилган ҳолда мулоқот майдончасини ташкил этиш ғоясини қўллаб-қувватлади.

Ҳамкорлик доирасида ва ушбу масалаларни муҳокама қилиш мақсадида 2019 йилда Тошкент ва Самарқанд шаҳарларида Глобал ҳамкорлик институти экспертлари, таҳлилчилар, ижтимоий-сиёсий доиралар ва турли хил дин вакиллари, шунингдек ўнлаб хорижий мамлакатлардан келган диний уламолар иштирокида дастлабки йирик форум ўтказилди.

– Жорий форумнинг асосий мақсади нимадан иборат ва тадбир иштирокчилари қандай вазифаларни ҳал қилишни режалаштирмоқда?

– Аввало шуни таъкидлаш керакки, «Декларациялар мулоқоти» халқаро форуми жаҳон ҳамжамиятига ўзбек халқининг бой маданий, тарихий, диний ва фалсафий мероси, шунингдек, Ўзбекистоннинг динлараро тотувлик ва диний бағрикенгликни мустаҳкамлаш, жамиятда дўстлик ва ўзаро ҳамжиҳатлик муҳитини таъминлаш соҳасида тўплаган ижтимоий-сиёсий ва сиёсий-ҳуқуқий тажрибаси билан танишиш имкониятини берувчи муҳим воқеа бўлади.
Ушбу форум диний бағрикенглик бўйича фикр алмашиш учун илмий, маърифий ва мулоқот майдонидир. Унда 10 га яқин мамлакатдан, жумладан, АҚШ, Саудия Арабистони, Индонезия, Бирлашган Араб Амирликлари, Австрия, Покистон, Гана, Нигерия ва бошқа давлатлардан 40 нафарга яқин таниқли диний уламолар, мутахассислар ва ҳуқуқшунослар иштирок этади.

Форумнинг асосий вазифалари қаторида қуйидагиларни алоҳида таъкидлаш мумкин.

Биринчидан, Ўзбекистон давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири сифатида динлараро бағрикенглик ва миллатлараро тотувликни мустаҳкамлаш соҳасида мамлакатимизда амалга оширилаётган ислоҳотлар тўғрисида халқаро ҳамжамиятга маълумот етказиш.

Маълумки, бугунги кунда мамлакатимизда жамият ва давлат ҳаётининг барча соҳаларида кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Дин соҳасида ҳам сезиларли ижобий ўзгаришлар рўй бермоқда. Президентимиз раҳнамолигида дин соҳасини эркинлаштириш борасида изчил сиёсат олиб борилмоқда, аҳолининг диний эҳтиёжларини тўғри қондириш, бағрикенглик ва инсонпарварлик маданиятини ривожлантириш учун зарур шарт-шароитлар яратилмоқда.

Иккинчидан, жамиятда динлар ва миллатлараро тотувлик ҳамда бағрикенгликни таъминлаш бўйича Ўзбекистон тажрибасини тарғиб қилиш муҳим вазифа ҳисобланади. Ўзбекистон бу соҳада кўп асрлик ижобий тажрибага эга бўлиб, у доимо хорижий олимлар ва сиёсий доираларнинг эътиборини ўзига жалб этиб келган. Шу билан бирга, турли хил дин тарафдорларининг диний эҳтиёжларини қондириш учун имкониятлар доимий равишда кенгайиб борди. Бугунги кунда дунёнинг айрим минтақаларида динлараро зиддиятлар кучайиб бораётган бир вазиятда кўплаб хорижий экспертлар халқаро муносабатларда диний бағрикенглик ва миллатлараро тотувликни таъминлашга асосланган ўзбек моделини ўрганишга фойдали ва ўрнак олса арзийдиган омил сифатида қарамоқда.

Учинчидан, форум доирасида кўп миллатли жамиятларда диний эркинликлар ва динлараро тотувликни таъминлаш бўйича фикр алмашиш ва халқаро тажрибани муҳокама қилиш ҳам кутилмоқда.

Шу ўринда Ўзбекистонда динга муносабатидан қатъий назар, мамлакатнинг ҳар бир фуқаросининг виждон ва дин эркинлигига, тенг ҳуқуқлилигини таъминлашга қаратилган мукаммал қонунчилик базаси мавжудлигини алоҳида таъкидлаш жоиз. Ўзбекистоннинг конституциявий нормалари фуқароларнинг бирон динга эътиқод қилиш ёки қилмаслик ҳуқуқини кафолатлайди. Шу билан бирга, бир дин ёки мазҳабнинг бошқаларга нисбатан ҳар қандай кўринишдаги устуворлиги ёки чекловларини ўрнатишга йўл қўйилмайди.

Тўртинчидан, Форум натижасида маърифат ва бағрикенглик маданияти ғояларини тарғиб қилиш, турли дин тарафдорларининг миллий анъаналарига ҳурмат ва уларнинг ҳуқуқларини таъминлашга қаратилган «Бухоро декларацияси» қабул қилиниши кутилмоқда.

– Ушбу халқаро форумнинг шакли ҳақида қисқача маълумот бера оласизми?

- Халқаро форум доирасида қатор тадбирлар ўтказилади. Тошкентда учта параллел илмий-тематик семинар уюштирилади. Ушбу семинарларда кўп миллатли жамиятда динлараро мулоқот ва дин эркинлигини таъминлашда қонун устуворлигини мустаҳкамлаш, шунингдек, турли диний конфессиялар вакиллари ўртасида ўзаро ишонч ва ҳурмат муҳитини яратиш масалалари муҳокама қилинади.

Шу ўринда эътиборингизни 19-20 май кунлари Бухоро шаҳрида бўлиб ўтадиган “Декларациялар мулоқоти” форумининг якуний ва энг муҳим қисмига қаратмоқчиман. У ерда илмий-амалий семинарнинг натижалари сарҳисоб қилинади, шунингдек, дин ва динлараро мулоқотни таъминлаш масалалари юзасидан фикр алмашилади, бу борада келгусидаги ҳамкорлик истиқболлари белгиланади. Форумнинг асосий натижаси “Бухоро декларацияси”нинг қабул қилиниши бўлади.

Форум доирасида хорижий иштирокчилар учун Самарқанд шаҳрига танишув сафари ҳам ташкил этилади.

– Шафоат Файзуллаевна, суҳбатимиз давомида «Бухоро Декларацияси»ни бир неча бор тилга олдингиз. Айтинг-чи, ушбу декларация ўзаро ҳамжиҳатликни мустаҳкамлаш ва халқаро ҳамжамиятнинг дунёда диний эркинликларни таъминлаш борасидаги саъй-ҳаракатларини бирлаштириш учун қандай аҳамиятга эга бўлади?

– Бухоро дунёнинг энг қўҳна шаҳарларидан бири эканлиги ҳаммага маълум. У бир неча тамаддунлар, диний жамоалар, маданиятлар ва эътиқод тизимларининг чорраҳасида жойлашган. Бухоро, шунингдек, минг йиллар давомида атоқли олиму уламоларнинг ватани бўлиб келган. Бухоро мадрасаларининг битирувчилари Ислом илоҳиёти ривожига беназир ҳисса қўшган. Бу табаррук заминда Ислом динининг салмоқли интеллектуал салоҳияти яратилган.

Шуни инобатга олган ҳолда, форум иштирокчилари халқаро ҳамжамиятни дунёнинг барча минтақаларида миллатлараро ва фуқаролар тотувлигининг муҳим шарти сифатида динлараро мулоқотни кенгайтиришга янада кўпроқ эътибор қаратишга чақириш мақсадида ушбу шаҳарда тегишли декларацияни қабул қилади.
Қабул қилиниши кутилаётган “Бухоро Декларацияси” илгари Марокаш (2016 йил), Жакарта (2017 йил), Потомак (2018 йил), Пунто-дел-Эсте (2018 йил), Макка (2019 йил)да қабул қилинган декларацияларнинг мантиқий давоми ва уларга қўшимча бўлиши ҳамда Ўзбекистоннинг диний бағрикенглик ва миллатлараро тотувлик ғояларини халқаро миқёсда қарор топтиришга қўшадиган муҳим ҳиссаси бўлади.

Шуни алоҳида таъкидлашни истардимки, «Бухоро декларацияси» олдинги декларацияларнинг асосий тамойилларини ривожлантириши баробарида уларга янада кўпроқ аҳамият беради. Уларнинг асосий ғоялари қаторида «диний озчиликларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш», «диний таълим зўравон экстремизмга қарши курашнинг энг муҳим манбаи», «диний эркинликнинг умумбашарий ҳуқуқ сифатида аҳамияти», «инсон қадр-қиммати, унинг дин ва эътиқод эркинлиги билан боғлиқлиги», «диний ва маданий фарқларидан қатъи назар барча инсонларнинг тенглиги» кабиларни мисол сифатида келтириш мумкин.

Шу билан бирга, бўлажак форумда лейтмотив сифатида қабул қилинган «Бухоро декларацияси» динларнинг тинчликсевар табиати, динлараро мулоқот ва бағрикенгликнинг муҳимлиги, диний маърифатнинг аҳамияти ҳақидаги ғояни эътиқод эркинлиги ва инсонлар ўртасида ўзаро англашувни таъминлашнинг муҳим омиллари сифатида тарғиб қилади.

Мухтасар қилиб айтганда, бўлажак «Декларациялар мулоқоти» халқаро форуми мисолида шуни комил ишонч билан айтиш мумкинки, Ўзбекистон асосий мақсади бағрикенглик маданиятини мустаҳкамлаш, бутун дунёда тинчлик ва барқарорликни таъминлашдан иборат бўлган йирик яратувчанлик тадбирлари марказига айланиб бормоқда.
«Декларациялар мулоқоти» форуми иштирокчиларининг эътиқод эркинлиги, динлараро мулоқот ва жамиятда миллатлараро тотувликни таъминлаш, турли миллат вакиллари ва хар хил дин тарафдорларини турли маданият ва анъаналарни ҳурмат қилиш ҳамда диний бағрикенглик ғояларини қарор топтиришга қаратилган чақириғини жаҳон ҳамжамиятини қўллаб-қувватлашига умид қиламиз.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати

 

Страница 9 из 567

Мақолалар

Top